کشور قزاقستان در آسیای میانه قرار گرفتهاست. این کشور از شمال با روسیه، از شرق با چین، از جنوب شرقی با قرقیزستان، از جنوب با ازبکستان و از جنوب غربی با ترکمنستان همسایه است و سواحل شمال شرقی دریای خزر را در بر گرفتهاست. وسعت زیاد قزاقستان، آن را به عنوان نهمین کشور دنیا قرار داده است. هر چند اقتصاد آن تا حد زیادی به بخش کشاورزی متکی است، اما کشف و استخراج نفت در سواحل غربی آن، این کشور را در زمره کشورهایی که بیشترین تولید ناخالص داخلی و درآمد سرانه را در میان جمهوریهای تازه استقلال داراست، قرار داد. قزاقستان از لحاظ منابع زیرزمینی بسیار غنی است و بزرگ ترین ذخایر نفت خام قابل استحصال منطقه دریای خزر را داراست، به طوریکه تولید از آنها حدوداً 6/1 میلیون بشکه در روز یعنی به نیمی از تولید کنونی منطقه خزر میرسد. بر اساس آمار شرکت BP میزان ذخایر نفتی به اثبات رسیده قزاقستان 8/39 میلیارد بشکه و ذخایر احتمالی آن 92 میلیارد بشکه و ذخایر گاز طبیعی به اثبات رسیده و احتمالی آن به ترتیب 2/67 و 88 تریلیون فوت مکعب تخمین زده شده است. در سال 2008 تولید نفت قزاقستان حدود 55/1 میلیون بشکه در روز، مصرف آن 229 هزار بشکه در روز و ظرفیت صادرات نفت آن 1325 هزار بشکه در روز و میزان تولید، مصرف و صادرات گاز طبیعی این کشور به ترتیب 2/30، 6/20، 6/9 میلیارد متر مکعب در سال 2008 بوده است.
مهمترین میادین نفت و گاز قزاقستان
کشور قزاقستان دارای میادین هیدروکربنی میباشد که از این میان میتوان به میدانهای تنگیز، کاراچاگانک، کاشاگان، یوزن و... اشاره نمود.
- میدان تنگیز
این میدان در امتداد سواحل شمال شرقی دریای خزر واقع شده است و به عنوان بزرگترین منبع تولید نفت این کشور به شمار میرود. در سال 2007 به طور متوسط حدود 280 هزار بشکه در روز تولید داشته است. کنسرسیوم شِورون ذخیره نفت خام قابل استحصال آن را حدود 9_6 میلیارد بشکه تخمین زده است. با اعمال برنامه تزریق گاز ترش به میدان تنگیز طی ده سال آینده این میدان به طور بالقوه میتواند 700 هزار بشکه در روز تولید داشته باشد. بیشتر نفت استحصالی این میدان از طریق خط لوله کنسرسیوم خزر به بندر نوروسیسک روسیه در سواحل دریای سیاه ارسال میشود.
- میدان کاراچاگانک (Karachaganak)
این میدان یک میدان میعانات هیدروکربنی است که در شمال قزاقستان واقع شده است و در سال 2007 میلادی روزانه حدود 250 هزار بشکه میعانات گازی تولید داشته است. کنسرسیوم نفتی کاراچاگانک(KPO ) میزان ذخایر این میدان را حدود 9_8 میلیارد بشکه میعانات هیدروکربنی و 47 تریلیون فوت مکعب گاز طبیعی اعلام نموده است.
صادرات تولیدات هیدروکربنی
صادرات نفت قزاقستان با دستیابی به تجهیزات انتقال نفت به بازارهای جهانی به سرعت رو به افزایش است.
به طوریکه در سال 2007 میلادی به طور متوسط 2/1 میلیون بشکه در روز تولیدات هیدروکربنی صادر نموده است، که از این میزان 408 هزار بشکه در روز از مسیر شمالی و 620 هزار بشکه از مسیر غرب و از طریق خط لوله خزر، 80_70 هزار بشکه از طریق مسیر جنوبی و توافق با ایران (سوآپ) و 85 هزار بشکه از مسیر شرق به کشور چین انتقال یافته است. صادرات نفت و گاز این کشور در سال 2008 به ترتیب 1325 هزار بشکه در روز و 6/9 میلیارد متر مکعب در سال بوده است. نمودارهای (1)، (2)، (3)، (4)، (5) و(6) به منظور بررسی روند تولید، مصرف و صادرات نفت این کشور نشان داده شده است.
نمودار (1) : میزان ذخایر اثبات شده نفت کشور قزاقستان (2008- 1997م) نمودار (2) : تولید نفت خام کشور قزاقستان (2006-1992م)
نمودار (5) : ظرفیت پالایش نفت کشور قزاقستان (2007- 1993م)
: منبع
§ EIA, International energy Annual
نمودار(6) : تولید، مصرف، صادرات نفت قزاقستان و نرخ رشد آنها (2008_1998 م)
خطوط لوله انتقال نفت
خطوط لوله انتقال نفت تولیدی این کشور به قرار زیر میباشد:
- کنسرسیوم خط لوله خزر ( CPC)**
- خط لوله قزاقستان _ چین *
- خط لوله atyrau-samara **
همچنین به منظور تسهیل صادرات نفت میدان کاشاگان طی ده سال آینده، قزاقستان سیستم خط انتقال داخلی(KCTS) را توسعه داده است که شامل احداث خط لوله ای با ظرفیت حدود 500 هزار بشکه در روز میباشد. مسیر این خط لوله از غرب قزاقستان (Eskene) به بندر kuryk خواهد بود. نفت انتقال یافته از بندر kuryk و بندر مجاور آن، Aktau به صورت محموله هایی با کشتی و از طریق دریای خزر به خطوط لوله باکو_تفلیس_ جیهان منتقل خواهد شد. پیش بینی میشود، ظرفیت حمل محموله های نفتی با کشتی تحت عنوان
* در حال ساخت
** عملیاتی شده
(Trans-Caspian Barge Shipments) در Aktauدو برابر شده و به میزان 400 هزار بشکه در روز افزایش یابد و پایانه نفتی جدیدی با ظرفیت 760 هزار بشکه در روز در Kuryk در جنوب بندر Aktau تکمیل و به پایانه های این کشور اضافه گردد. همچنین قزاقستان تمایل دارد نفت خود را از طریق خط راه آهن Batumi به دریای سیاه و سپس با خطوط لوله Odessa_ Brody انتقال دهد. شکل(1) خطوط لوله و برخی میادین نفت و گاز این کشور را نشان میدهد.