12
۲۳ چالش وزارت نفت دولت سیزدهم طی ۲۲ ماه گذشته

اوجی: نفت و گاز را از چاه مشکلات استخراج کردیم

نفت و گاز را از چاه مشکلات استخراج کردیم
وزیر نفت ۲۳ مسئله و چالش وزارت نفت در ایام جابه‌جایی دولت و اقدام‌ها طی ۲۲ ماه گذشته را تشریح کرد و گفت: نفت و گاز را از چاه مشکلات استخراج کردیم.
به گزارش شانا به نقل از روزنامه جوان، دقیقاً هفت ماه و 17 روز پس از پیروزی بزرگ ترین و مردمی ترین انقلاب عصر جدید یعنی انقلاب اسلامی ایران، با تصویب لایحه قانونی تأسیس وزارت نفت، متولی اصلی ذخایر و منابع نفت و گاز به منظور اعمال اصل مالکیت و حاکمیت ملی ایران بر این ذخایر، همچنین تفکیک وظایف حاکمیتی از تصدی در اداره و توسعه صنعت نفت و گاز کشور ذیل قوه مجریه پا به عرصه حکمرانی نظام نوپای سیاسی ایران کهن ما گذاشت تا 28 سال و شش ماه و 10 روز پس از ملی شدن صنعت نفت، این صنعت به عنوان یک صنعت پیشران از جایگاه ویژه ای در اقتصاد کشور برخوردار باشد و نقشی اساسی در تحقق اهداف کلان اقتصاد ملی ایفا کند، اما طبعاً در این 15 هزار و 960 روز گذشته فراز و فرودهای زیادی داشته و به طور حتم پابه پای اهداف انقلاب اسلامی به پیش حرکت نکرده است، چه آنکه اگر این گونه می بود، بی شک وضع این روزهای منابع هیدروکربنی ما به این شکل نبود.
 
علی اکبر معین فر از اعضای نهضت آزادی سکاندار هشت ماه نخست وزارت نفت بود، سپس محمدجواد تندگویان فقط 37 روز ردای سکانداری این وزارتخانه نوپا را به تن کرد تا آنکه به درجه رفیع شهادت نائل شد. سیدمحمد غرضی چهار سال و دو ماه و 12 روز سکاندار وزارت نفت بود و سپس غلامرضا آقازاده از اعضای جناح اصلاح طلب 11 سال و 9 ماه و 24 روز ردای سکانداری وزارت نفت را در دولت های چهارم، پنجم و ششم به تن کرد، سپس دوره اول صدارت بیژن نامدار زنگنه به مدت هشت سال و 10 روز در دولت های هفتم و هشتم رقم خورد. پس از وی سیدکاظم وزیری هامانه یک سال و 11 ماه و 15 روز و غلامحسین نوذری دو سال و 23 روز در دولت نهم سکاندار وزارت نفت شدند. سیدمسعود میرکاظمی نیز یک سال و 9 ماه و 15 روز سکاندار وزارت نفت در دولت دهم شد و پس از حواشی ایجاد شده، نهایتاً رستم قاسمی دو سال و 13 روز ردای وزارت نفت را به تن کرد. دور دوم صدارت بیژن نامدارزنگنه نیز هشت سال و 11 روز به درازا کشید و نهایتاً از سوم شهریور 1400 جواد اوجی سکاندار وزارت نفت شده است، بنابراین بیژن نامدارزنگنه با 16 سال و 21 روز در چهار دولت متعلق به جریان اصلاح طلب، سکانداری وزارت نفت را در اختیار داشته است که بیش از یک سوم کل عمر این وزارتخانه می شود.
 
حال سؤال اساسی این است، زنگنه پس از هشت سال صدارت دوره دوم چه وزارتخانه ای را با چه وضعی تحویل دولت سیزدهم داده است. این مهم ترین پرسش روزنامه جوان از جواد اوجی، وزیر نفت دولت مردمی است که در یک گفت وگوی بیش از 70 دقیقه ای در دفتر طبقه 15 ساختمان مرکزی وزارت نفت مطرح شده است، البته در لابه لای این گفت وگو به مسائل مختلف نیز گریزی زدیم تا شاید بهتر بتوان وضعیت این روزهای صنعت نفت و گاز را ترسیم کرد.
 
دولت سیزدهم در حالی مسئولیت اجرایی را به عهده گرفت که کشور با مشکلات زیادی روبه رو بود و در ظاهر نوعی بن بست حل مشکلات القا می شد، چه آنکه دولت قبل حل هر مسئله ای را به بیرون از کشور گره زده بود. حال با گذشت 677 روز از عمر دولت سیزدهم می توان درباره وضع قوه مجریه پرسید. برای ورود به بحث مایلم درباره آنچه از دولت گذشته تحویل گرفتید بفرمایید.
 
وزارت نفت یکی از وزارتخانه های کلیدی در خصوص تأمین انرژی و امنیت است. در شهریورماه 1400 به دلیل مواجهه با چالش ها و مشکلات فراوان در حوزه نفت و گاز، به ویژه در ارتباط با حوزه انرژی و تأمین منابع ارزی، هر فرد متخصصی با دیده تردید به پذیرش این مسئولیت سنگین نگاه می کرد. اگر بخواهم به طور ساده تر بیان کنم، حل این قضایا جز با مدد پروردگار متعال و توسل به ائمه اطهار (ع) امکان پذیر نبود. به رغم سابقه تلاش های شبانه روزی 33 ساله ام در این صنعت، توصیه متخصصان این حوزه مبنی بر این بود که قبول مسئولیت در این شرایط سخت است. تحریم های ظالمانه و یکجانبه رژیم آمریکا تشدید شده بود، البته در 22 ماه گذشته بیشتر هم شده و شاید سختی تحریم ها در حوزه نفت و گاز هرگز به این شدت نبوده است، اما با کمک خدا و تلاش همکارانم توانسته ایم این محدودیت ها را مدیریت کنیم. وقتی آمریکا در سال 1397 به صورت یکجانبه از برجام خارج شد، بازهم امکان همکاری با اروپا وجود داشت اما هرچه جلوتر حرکت کردیم، مشکلات تشدید شد، بنابراین پذیرش مسئولیت وزارت نفت در آن برهه شجاعت خاصی را می طلبید که با عنایت پروردگار و توسل به ائمه معصومین (ع) به این عرصه ورود کردیم.
 
عمق فاجعه بیش از چیزی بود که تصور می کردم
 
از داشتن تجربه 33 ساله در صنعت نفت و گاز سخن گفتید، با این تجربه از سختی مسیر پیش رو مطلع نبودید؟
چرا. به پشتوانه همین تجربه کاری از سختی مسیر مطلع بودم، اما عمق فاجعه را نمی دانستم و وقتی وارد کار شدم، عمق فاجعه نمود پیدا کرد و متوجه شدم مشکلات حوزه نفت و گاز بیش از آن چیزی است که انتظار آن را داشتم.
 
حجم سنگین ذخایر میعانات گازی
 
به پرسش برگردیم. وزارت نفت را با چه شرایطی تحویل گرفتید؟
از مهم ترین چالش هایی که وقتی مسئولیت این وزارتخانه را بر عهده گرفتیم و با آن مواجه شدیم، بحث حجم سنگین ذخایر میعانات گازی بود که روی آب و خشکی قرار داشت. میزان این ذخایر بیش از 87 میلیون بشکه بود، یعنی مخزنی روی خشکی و آب وجود نداشت که با میعانات گازی پر نشده باشد، تمامی این ظرفیت ها پر شده بود، حتی دولت دوازدهم در ایام پایانی مسئولیت خود از سران سه قوه درخواست کرده بود 12 کشتی خریداری شود تا در آنها هم میعانات گازی که روزانه 700 هزار بشکه تولید می شد، نگهداری شود. با توجه به اینکه همراه با تولید گاز، میعانات گازی نیز تولید می شود اگر نتوان این میعانات را ذخیره و مصرف و صادر کرد، مجبور به کاهش تولید گاز هستیم تا میعانات کمتری تولید شود. طبعاً با کاهش تولید گاز، کشور با کاهش تأمین انرژی در فصل زمستان در نیروگاه ها، صنایع و بخش خانگی هم مواجه بود، همین عوامل در سال 99 مشکلاتی را به وجود آورده بود، به طوری که خاموشی های برق را در زمستان 99 شاهد بودیم و برای همه این پرسش به وجود آمده بود که چه عاملی موجب ایجاد خاموشی در زمستان شده است. واقعیت این بود که در دولت گذشته به جهت اینکه نتوانستند بازاری برای مصارف میعانات گازی پیدا کنند، مجبور به کاهش تولید گاز بودند، بنابراین کاهش تولید گاز به دلیل مسئله انباشت میعانات گازی با وجود نزدیک شدن به فصل زمستان و خاموشی ای که در زمستان سال 1400 برای نیروگاه ها پیش بینی شده بود، سوخت رسانی به نیروگاه ها، صنعت و تأمین سوخت برای مردم را تحت الشعاع قرار می داد.
 
داستان خرید کشتی برای ذخیره سازی میعانات گازی
 
درخواست از شورای عالی هماهنگی اقتصادی برای خرید کشتی، آن هم با کاربری ذخیره سازی میعانات گازی آیا اقدامی بر مدار تدبیر بود؟! منابع مالی آن چطور تأمین می شد؟
طبعاً خرید کشتی به این سادگی ها نیست و موضوع دامنه داری است، یعنی این طور نیست که مثل ماشین شما کشتی نفتکش خریداری کنید. منابع مالی لازم دارد، قراردادهای خاص خودش را می خواهد، جابه جایی پول لازم دارد، حتی انتخاب افراد برای فروش کشتی مهم است. در هر حال چنین درخواستی مطرح شده بود. خوشبختانه در دولت سیزدهم، ذخیره میعانات گازی به صفر رسید و چنین خریدهایی (خرید کشتی) نیز انجام نشد.
 
ناترازی گاز
 
قطعاً چالش های پیش روی وزارت نفت صرفاً به حجم سنگین ذخیره سازی میعانات گازی محدود نبود؟
بله همین طور است، یکی دیگر از چالش های ما که این روزها نیز رخ نمایی می کند و ریشه در آن دوران دارد، ناترازی گاز است. قرار بود تا پایان برنامه ششم توسعه یک میلیارد و 250 میلیون مترمکعب گاز شیرین تولید شود، این در حالی است که فقط حدود 800 میلیون مترمکعب گاز شیرین تولید شده است، پس یک اختلاف 400 میلیون مترمکعبی با برنامه ششم مشاهده می شود. با توجه به پیک مصرف گاز در زمستان، پیش بینی می شد که در پیک مصرف حدود 270 میلیون مترمکعب گاز، برای جبران ناترازی گاز در زمستان سال 1400 کسری داشته باشیم، یعنی این میزان گاز را علاوه بر تولید موجود برای تأمین سوخت مردم، نیروگاه و صنعت نیاز داشتیم، بنابراین ناترازی گاز به علت عدم سرمایه گذاری و توسعه نیافتن میدان های گازی مستقل و مشترک در دریا و خشکی اتفاق افتاده است. این گونه است که مصرف گاز افزایش می یابد و عرضه و تولید گاز هم ثابت می ماند و چه بسا با ادامه آن شرایط ممکن بود کمتر هم بشود.
 
ذخیره سازی سوخت مایع در نیروگاه ها
 
طبعاً این چنین ناترازی گازی خود بسترساز چالش های دیگری می شود؟
بله دقیقاً همین طور است. چالش دیگر وزارت نفت، بحث ذخیره سوخت مایع در نیروگاه و صنایع بود. با وجود اینکه این ناترازی در سال های قبل هم وجود داشته است، اما وقتی مجبور به کاهش تولید گاز شویم باید از سوخت مایع (گازوئیل و نفت کوره) استفاده شود، در این حالت ذخیره سازی سوخت مایع برای صنایع و نیروگاه ها نسبت به سال های قبل آن کمتر بود، یعنی به عنوان مثال، در زمانی که دولت را تحویل گرفتیم نسبت به سال قبل از آن، ذخایر سوخت مایع در نیروگاه ها و مخازن نیروگاه ها، یک میلیاردو 200 میلیون لیتر بود و این یعنی از میزان معمول 20 تا 25 درصد پایین تر بود.
 
تانکرهای سوخت رسان
 
از دیگر چالش های در آغاز قبول مسئولیت وزارت نفت، همین موضوع تانکرهای سوخت رسان بود. عمده صاحبان تانکرهای سوخت رسان یعنی حدود 6 تا 7 هزار دستگاه، به دلیل کم بودن کرایه های شان، ناراضی و کار را متوقف کرده بودند، به طوری که کشنده ها، تانکر سوخت رسان خود را جدا کرده بودند و بخش کشنده سراغ انجام کارهای تجاری و حمل بار رفته بود، زیرا برای صاحبان کشنده های سنگین این کار صرفه چندانی داشت و به دنبال کار دیگری رفته بودند. برای حل این مشکل به سرعت در دولت افزایش کرایه حمل را تصویب، ابلاغ و اجرا کردیم و به لطف خدا تعداد زیادی از کشنده ها به مسیر حمل سوخت بازگشتند.
 
تأمین منابع مالی
 
چرا وزارت نفت مشکل تأمین مالی داشت؟
بله. باتوجه به وضعیت تولید و ذخایر، منابع مالی وزارت نفت تحدید شده بود. با توجه به اینکه صادرات نفت کاهش یافته بود، تأمین منابع مالی دشوار شد. بر اساس گزارش ها در سال 1399 طی روزهایی، بعضاً بیشتر از 7 هزار بشکه میعانات گازی فروش نداشته یا گاهی فروش صفر بوده است. از آنجا که سهم وزارت نفت از محل فروش نفت، 14.5 درصد است طبعاً درآمدهای ارزی و درآمدهای وزارت نفت هم کاهش یافته بود، به طوری که بسیاری از پیمانکاران و تانکر داران سوخت و بخش های خدمات رسان مرتبط با وزارت نفت به دلیل عدم پرداخت مطالبات شان گلایه مند بودند، در تبصره یک و 14 که به درآمدهای نفتی، فروش نفت خام و صادرات گاز اختصاص دارد، به دلیل کاهش صادرات نفت در سال 1400 دولت با 150 همت کسری بودجه مواجه شد.
 
کاهش صادرات نفت
 
درمجموع وضعیت صادرات نفت به چه شکل بود؟
حتماً تعریفی نداشت چراکه به پایین ترین رقم خود رسیده بود، دولت قبل در ماه های آخر مکاتباتی داشت که نشان می دهد میزان صادرات نفت کاهش چشمگیری داشته است. طبق این مکاتبات، گفته شده بود به دنبال افزایش تعرفه ها در فلان کشور، پیش بینی می شود در ماه های آتی، همین میزان صادرات نفت خام و میعانات گازی هم کاهش پیدا می کند. هم اواخر فعالیت دولت روحانی رئیس جمهور وقت و هم در آغاز فعالیت دکتر رئیسی در مکاتبات وزیر نفت وقت این مسئله اعلام شد که با توجه به تعرفه های گمرکی که بعضی از کشورها برای واردات نفت به ویژه نفت فوق سنگین وضع کرده اند، پیش بینی ها حاکی است باز هم صادرات نفت ایران کاهش یابد. ناترازی مالی از یک سو، ناترازی گازی و کاهش ذخایر سوخت از سوی دیگر فشار زیادی بر وزارت نفت وارد می کرد. در کنار این ها میزان صادرات گاز نیز پایین بود و به مطالبات و درآمده ای حاصل از صادرات گاز هم دسترسی نبود. مطالبات و معوقات گازی هم عددهای خوبی بود که آن هم متأسفانه وصول نشده بود، اما خوشبختانه وزارت نفت سال گذشته رکورد خوبی به لحاظ حجمی و وصول مطالبات گازی زد.
 
بدهی گازی ترکمنستان
 
درباره وصول نشدن مطالبات گازی در دولت قبل صحبت کردید. اخیراً بدهی گازی کشور ترکمنستان تسویه شد. پرداخت نشدن این بدهی چه تبعاتی داشت؟
بله. وزارت نفت بدهی سنگینی به طرف ترکمنی به مبلغ بیش از 1.6 میلیارد دلار به دلیل واردات گاز داشت. تا سال 1395 واردات انجام شده بود، اما به دلیل عدم پرداخت مطالبات شان، طرف ترکمنی گاز را قطع کرده و حکم داوری یا حکم داوری ICC ژنو (اتاق بازرگانی سوئیس) را گرفته بود. حالا در این شرایط که با ناترازی شبکه مواجه بودیم، در شمال شرق کشور با مشکلات ناشی از قطعی گاز ترکمنستان و تیره شدن روابط ایران و ترکمنستان به دلیل بدهی ایران به طرف ترکمنی به دلیل واردات گاز دست وپنجه نرم می کردیم، با آغاز به کار دولت سیزدهم حکم داوری بین المللی درباره کرسنت 1 نیز در خصوص جریمه بیش از 2.5 میلیارد دلاری صادر و به شرکت ملی نفت ابلاغ شد که باید به سرعت برای حل آن قضیه و تهیه لایحه دفاعی نیز ورود می کردیم.
 
بدهی سنگین به تجار ایرانی
 
مسئله ما با ترکمنستان صرفاً به موضوع بدهی گازی ختم می شد؟
خیر، یکی دیگر از مشکلات به بدهی تجار ایرانی برمی گشت که در حوزه تهاتر گاز و کالا با ترکمنستان مشغول بودند، یعنی با خواست وزارت نفت وقت، این تجار به طرف ترکمنی محصول صادر کرده بودند ولی مطالبات شان پرداخت نشده بود، بنابراین بدهی سنگینی به این تجار وجود داشت. این مسئله روی روابط ایران و ترکمنستان هم سایه انداخته بود.
 
بازآماد نشدن پالایشگاه ها
 
در کنار این ها اورهال (بازآماد) پالایشگاه های ایران یکی از مواردی است که انجام نشده بود. عنوان می کردند امکان تأمین تجهیزات، قطعات و توربین وجود نداشته است و پالایشگاه ها به دلیل انجام نشدن اورهال و تأمین نشدن قطعات موردنیاز دچار مشکل بودند. ما در خصوص تعمیرات پالایشگاه ها دغدغه جدی داشتیم، چراکه باید تا پاییز 1400 این مسائل رفع و رجوع می شد تا برای پیک زمستان صددرصد آماده می شدیم، اما اورهال بسیاری از پالایشگاه ها هنوز تکمیل نشده بود یا بخش هایی به دلیل عدم تأمین قطعه و تجهیزات مورد نیاز، همان طور باقی ماندند و کار جدی روی آنها انجام نمی شد، حتی در بعضی از سکوهای پارس جنوبی نیز این قبیل مسائل و مشکلات را شاهد بودیم.
 
کاهش تولید نفت
 
با این روند، کاهش تولید نفت یک امر طبیعی به نظر می رسد چراکه همتی برای توسعه و تولید وجود نداشته است. موضوع صرفاً این نیست چراکه کاهش تکلیفی تولید وجود داشت، یعنی وقتی فضا به این سمت حرکت می کند، درخواست می کنند که تولید نفت کاهش یابد. به دلیل اینکه میزان صادرات هم کاهش یافته بود، کاهش تکلیفی را در تولید لحاظ کرده بودند. علاوه بر کاهش تولید نفت، ظرفیت تولید نفت نیز کاهش یافته بود. آمارهای مجموعه های خارج از ایران هم این کاهش صادرات، تولید و ظرفیت تولید نفت را نشان می داد. جدا از بحث محدودیت های صادراتی که باعث کاهش تکلیفی تولید می شود، ظرفیت تولید نفت نیز به دلیل انجام نشدن تعمیرات، عدم رسیدگی به تأسیسات سرچاهی، انجام نشدن اورهال و امثال آن کاهش یافته بود. برای این کار باید حداقل 700 میلیون دلار هزینه می شد تا ظرفیت تولید نفت احیا شود که این کار را هم انجام نداده بودند و متأسفانه این مسائل تعیین تکلیف نشده بود. علت آن را هم عده ای کمبود منابع در نفت می دانستند و عنوان می کردند که درآمدهای حاصل از 14.5 درصد خیلی پایین است. نبود قطعات و تجهیزات و امثال این ها را هم به عنوان دلیل مطرح می کردند.
 
بی توجهی به نیروی انسانی
 
یکی دیگر از چالش های ما نامهربانی با نیروی انسانی بود. به دلیل نامهربانی هایی که صورت می گرفت، نیروی انسانی بی انگیزه و حتی بیش از 10 هزار پست سازمانی حذف شده بود. مطالبات نیروی های پیمانکاری (ارکان ثالث)، نیروهای قراردادی و رسمی وزارت نفت بر زمین مانده بود و آنها هم بی انگیزه بودند، بسیاری از پیمانکاران به دلیل انباشت مطالبات حاضر به همکاری با وزارت نفت نبودند، حتی به خاطر دارم در ماه های اول در مناقصاتی که برگزار می شد، پیمانکاران حضور پیدا نمی کردند، حتی نیروهای بازنشسته و خبره این صنعت که جمعیتی بیش از نیروهای رسمی هستند، به لحاظ مسائل معیشتی و ناملایمتی ها ناراضی و نگران بودند.
 
حملات سایبری
 
به خاطر دارم که اوایل شروع به کار دولت سیزدهم، شاهد برخی حملات سایبری بودیم...
 
بله این هم یکی از چالش های ما بود. با این حجم از مشکلات، حملات سایبری به تأسیسات و سامانه سوخت را شاهد بودیم که خوشبختانه با تدابیر انجام گرفته این حملات خنثی شد.
 
صرفاً حملات سایبری بود یا نفوذ هم وجود داشت؟
در یکی از این حملات سایبری که مسائل نفوذ هم مؤثر بود، حدود 4 هزار و 400 پمپ بنزین را در آغاز کار دولت سیزدهم از مدار سوخت رسانی خارج کردند، به طوری که نازل ها و جایگاه های بنزین در سراسر کشور از کار افتادند تا مردم نتوانند یک لیتر بنزین داشته باشند.
 
منشأ اصلی حملات سایبری به پمپ بنزین ها مشخص شد؟
روی هم رفته این حملات حساب شده بود و با وجود هشدارهای دستگاه های پدافند غیرعامل اگر پیش از این نسبت به تخصیص هزینه های سخت افزاری و نرم افزاری توجه بیشتری صورت می گرفت، همانند سایر کشورها می توانستیم از بروز این حملات جلوگیری کنیم یا خسارات آن را به حداقل برسانیم.
 
بی توجهی به تعهدات بین المللی
 
معمولاً تعهدات بین المللی یکی از پربسامدترین موضوعات حوزه نفت و گاز است، در این خصوص وضعیت چطور بود؟
متأسفانه به تکالیف مربوط هم در بعضی قراردادها عمل نشده بود، در حالی که این قبیل قراردادها وجهه بین المللی دارد و باید نسبت به اجرای آن پایبند بود. در ارتباط با بحث فروش نفت و میعانات با سررسیدهای وصول نشده مواجه بودیم که در خصوص وصول مطالبات سررسید شده پرداخت نشده، بخشی را موفق شدیم وصول کنیم و برای باقیمانده آن نیز پیگیر هستیم.
 
الان وضعیت صادرات چگونه است؟
درباره افزایش صادرات نفت و میعانات پیش از این توضیح داده ام. در فروش و صادرات گاز مایع (ال پی جی) نیز پارسال حدود 3.5 میلیون تن صادرات را شاهد بودیم که افزایش 20 درصدی را نسبت به سال پیش از آن نشان می دهد. صادرات گاز نیز حدود 1.5 میلیارد مترمکعب بیشتر نسبت به سال قبل صورت گرفت. در بحث صادرات محصولات پتروشیمی نیز سال گذشته 2.5 میلیارد دلار بیشتر از سال قبل از آن صادرات داشتیم.
 
پروژه های راکد و نیمه تمام نفتی
 
یکی از تأکیدهای رئیس جمهوری موضوع پروژه های نیمه تمام و تکمیل و تعیین تکلیف آنها بوده است. در خصوص تکمیل پروژه های نیمه تمام نفتی و تمهیدهای دولت مردمی برای عملیاتی کردن آنها چه اقداماتی انجام شده است؟
در این خصوص باید اشاره داشت که بعضی از پروژه ها بیش از 12 سال بلاتکلیف بودند و بعضاً تنها سالانه 5 درصد پیشرفت داشتند، در حالی که بعضی از پروژه ها جزو پروژه های اولویت دار و کلیدی در تولید نفت و گاز برای تأمین امنیت انرژی یا ظرفیت های پالایشگاهی نفت و گاز محسوب می شدند. یکی از اقدامات وزارت نفت در آغاز به کار دولت سیزدهم شناسایی همین پروژه های اولویت دار نیمه تمام بود که در این راستا در سال 1401 حدود 12 میلیارد دلار پروژه های نیمه تمام و اولویت دار مؤثر در تولید نفت انجام شد، مانند افتتاح پالایشگاه فاز 14 پارس جنوبی که 50 میلیون مترمکعب در روز به ظرفیت فرآورش گاز در کشور کمک کرد یا پروژه فاز 2 پالایشگاه آبادان جزو پروژه های مهم در تولید بنزین و گازوئیل محسوب می شود و روزانه 210 هزار بشکه به ظرفیت این پالایشگاه اضافه کرد. امسال نیز بهره برداری از حدود 15 میلیارد دلار از همان پروژه های نیمه تمام و پروژه های جدید را در دستور کار خواهیم داشت.
 
از جمله پروژه های نیمه تمام و کلیدی که بلاتکلیف مانده بود پروژه فاز 11 پارس جنوبی است که در 20 سال گذشته فقط به صورت کاغذی و قرار داد دست به دست می شد، خوشبختانه با کار ضربتی شرکت ملی نفت و شرکت پتروپارس به زودی به بهره برداری می رسد.
 
جمع آوری گازهای مشعل
 
معمولاً در غالب دولت ها به موضوع جمع آوری گازهای مشعل (فلر) توجه می شود، اما در عمل نتیجه ای ندارد، وضعیت دولت قبلی در این خصوص چگونه بود و دولت فعلی چه برنامه ای دارد؟
پروژه های جمع آوری گازهای مشعل به ویژه در میادین نفتی مغفول مانده بود که تعیین تکلیف شدند. امسال فاز اول یکی از پروژه های بزرگ تحت عنوان NGL3200 در هویزه خوزستان با ارزش بالغ بر 1.4 میلیارد دلار به بهره برداری رسید. این پروژه ها در بحث محیط زیست نقش بسزایی دارند چراکه سوزاندن این گازها آلودگی محیط زیست را به دنبال دارند و از طرفی سرمایه های کشور هستند که هدر می روند. پس این گازها در واحدهای کارخانه جمع آوری پالایش گاز مانند NGL3200 شیرین شده و گاز سبک از ترکیبات سنگین جدا می شود و گاز سبک به شبکه تزریق و گاز سنگین هم خوراک پتروشیمی ها می شود.
 
امروز به جرأت می توان گفت تمامی گازهای مشعل تعیین تکلیف شده اند یا در مرحله توسعه یعنی اجرای قرارداد یا انعقاد قرارداد هستند، یعنی چه در میادین نفتی و چه در پالایشگاه های گازی، مشعل بلاتکلیف نداریم و این موضوع از افتخارات دولت سیزدهم به حساب می آید.
 
مغفول ماندن ذخیره سازی گاز طبیعی در مخازن زیرزمینی
 
ما در زمستان با مشکل مصارف بالای گاز مواجه هستیم. در دیگر کشورها این مشکل چطور مدیریت می شود؟
در تمام دنیا پیک مصرف در زمستان و مربوط به بخش های خانگی و تجاری است، این در حالی است که تمام دنیا مانند ایران نعمت گاز ندارند، اما چطور این مسئله را مدیریت می کنند؟ در این موضوع راهکار مهم درواقع ذخیره سازی است. متأسفانه پروژه های ذخیره سازی گاز طبیعی در مخازن زیرزمینی مغفول مانده بود، به طوری که در هشت سال گذشته به این پروژه ها توجهی نشده بود. خوشبختانه با آغاز به کار فعالیت دولت مردمی و با حضور شخص رئیس جمهور در سرخس خراسان، عملیات اجرایی فاز 2 میدان شوریجه با سرمایه گذاری شرکت مپنا آغاز شد و در سایر میادین نیز فاز مطالعاتی و اجرایی در حال پیگیری است. طبعاً اگر سرمایه گذاری لازم انجام می شد و پروژه های ذخیره سازی شکل می گرفت این ناترازی کاهش پیدا می کرد.
 
بی توجهی به بهینه سازی انرژی
 
یکی از مطالبات دغدغه مندان کشور و کارشناسان، بهینه سازی مصرف سوخت است ولی تاکنون زیاد به آن توجه نشده است، این مهم در دولت قبل چه وضعیتی داشت؟
یکی از چالش های وزارت نفت، در ارتباط با بحث مصرف بالای انرژی و بهینه سازی مصرف انرژی است. به عنوان مثال از سال 1394 تا سال 1400 در تعرفه گاز مشترکین تغییری انجام نشده و قیمت گاز بسیار پایین بود. این مسئله سبب شده بود مصرف کننده انگیزه ای برای کاهش مصرف پیدا نکند، به همین علت توسط دولت در سال 1400 یک مرتبه اصلاح الگوی مصرف صورت گرفت و سال گذشته نیز تعرفه مشترکان پرمصرف دوباره اصلاح شد، بنابراین اصلاح دقیق و واقعی بهینه سازی و اصلاح الگوی مصرف گاز طبیعی در بخش خانگی و صنایع در سال های 1400 و 1401 آغاز شد به نحوی که تعرفه ها برای بخشی از مصرف کننده هایی که نامتعارف مصرف می کردند، افزایش یافت که کاهش مصرف بخش خانگی را در پی داشت. از سوی دیگر امروز گازسوز کردن خودروهای عمومی را خود وزارت نفت پذیرفته است، شاید بیش از 15 تا 20 کارگاه عملیاتی در سراسر کشور در ارتباط با گازسوز کردن خودروهای عمومی با هزینه وزارت نفت در حال فعالیت هستند. بازسازی و نوسازی موتورخانه ها برای بخش مسکونی در سراسر کشور را به طور رایگان آغاز کردیم و شرکت ملی گاز به جد این مسئله را دنبال می کند.
 
قاچاق سوخت
 
این روزها موضوع محدود شدن کارت بنزین آزاد در جایگاه های سوخت مطرح شده است، سیاست وزارت نفت در این خصوص چگونه است؟
در کارت سوخت بنزین یک سهمیه آزاد وجود داشت که مدیریتی بر آن اعمال نمی شد و بخش اعظم آن هم مورد نیاز عموم مردم نبود. بخشی از قاچاقی که امروز وجود دارد به دلیل عدم مدیریت در کارت های جایگاه های سوخت است. در این راستا در این دولت سامان بخشی و اعمال محدودیت در کارت های سوخت جایگاهداران و تشویق مردم به سمت کارت سوخت شخصی خودشان صورت گرفت که به کاهش مصرف و به خصوص قاچاق بنزین کمک می کند. در قانون بودجه 1402 مصوب مجلس، پیشنهاد وزارت نفت تحت عنوان حساب بهینه سازی مصرف سوخت مطرح شد که منابع خوبی به ارزش حدود 30 همت برای آن در نظر گرفته شده است که به این صندوق واریز می شود. از این صندوق به سرمایه گذارانی که طرح ها و پروژه های شان منجر به کاهش مصرف سوخت شود، تسهیلات داده می شود.
 
36 میلیارد دلار طرح و پروژه برای بهینه سازی مصرف سوخت
 
همچنین طرح تعویض بخاری های کم بازده با بخاری های با راندمان بالا به شوراي اقتصاد برده شد. امروز حدود 36 میلیارد دلار طرح و پروژه در شورای اقتصاد در ارتباط با بهینه سازی مصرف سوخت تعریف و برای بخشی از آنها مجوز اخذ شده است. با افتتاح حساب مربوط به طرح های بهینه سازی و کاهش مصرف از این صندوق به سرمایه گذار در سال جاری پرداخت صورت می گیرد و سال آینده نیز این امر تکرار خواهد شد چراکه انگیزه سرمایه گذار را دوچندان خواهد کرد.
 
بی توجهی به خطوط انتقال فرآورده
 
به موضوع نرخ کرایه حمل تانکرهای سوخت و مشکلات ناشی از آن اشاره کردید. انتقال سوخت از طریق خطوط لوله به صرفه تر نیست؟
یکی از معضلات وزارت نفت درباره خط لوله های فرآورده بود که در گذشته توجه به این مقوله مهم مغفول مانده بود، به ویژه بعضی خطوط که نقش راهبردی و مهمی در انتقال فرآورده از جنوب به شمال کشور داشتند. بر این اساس احداث خطوط انتقال را در دستور کار قرار دادیم. به عنوان مثال خط لوله مهمی از بندرعباس به جنوب کرمان کشیده شد که در این دولت تا دو ماه آینده افتتاح می شود و تا مشهد این پروژه ادامه می یابد، بنابراین کشیدن این خط لوله ها کاهش مصرف سوخت، جلوگیری از پدیده قاچاق و کاهش تصادفات را به دنبال دارد. به طور کلی به فکر جمع آوری حمل ونقل زمینی و تانکری تا جای ممکن هستیم تا نقل و انتقالات فرآورده ها از طریق خط لوله انجام شود.
 
خام فروشی
 
موضوع خام فروشی به یک عادت عمده دولت ها تبدیل شده است و ظاهراً صدای دغدغه مندان و کنشگران نیز به جایی نمی رسد، این مهم چه سرنوشتی داشت و چه برنامه ای برای آن دارید؟
خام فروشی فقط صادرات نفت خام و میعانات و گاز نیست، حتی با وجود مجتمع های بزرگ پتروشیمی و صنایع مادر، صادرات عمده محصولات پتروشیمی ما مصداق خام فروشی است. هنگامی که تولید متانول، پلی اتیلن، پروپان یا پروپیلن انجام می شود، این صادرات از نظر ما خام فروشی است و در زنجیره صنایع تکمیلی پتروشیمی به این مسئله توجه نشده بود. خوشبختانه در این مدت علاوه بر توجه به این موضوع، طرح های خوبی به ویژه در مناطق کم برخوردار در نظر گرفته شده است. وزارت نفت یک چتر حمایتی مؤثر را در نظر گرفته، به طوری که پاداشی برای هریک از مجتمع ها دیده شده است مبنی بر اینکه اگر در زنجیره خود به این طرح ها ورود کنند در قیمت خوراک تخفیف داده می شود. همچنین احداث 13 پارک شیمیایی در چهار استان برنامه ریزی و عملیات اجرایی آن آغاز شده است. علاوه بر این درباره احداث پتروپالایشگاه ها هم گام های مؤثری برداشته ایم، بنابراین این اقدامات به منظور جلوگیری از خام فروشی نه فقط در حوزه گاز و نفت بلکه در حوزه پتروشیمی هم تعریف شده است.
 
بی توجهی به پتروپالایشگاه ها
 
یکی از مهم ترین مصداق های خام فروشی همان طور که خودتان اشاره کردید خام فروشی نفت و میعانات است. احداث پتروپالایشگاه ها از سوی صاحب نظران یکی از الزامات صنعت نفت و گاز ما به منظور عبور از خام فروشی است، در این خصوص چه برنامه های دارید؟
در حوزه نفت و بحث پتروپالایشگاه ها و پالایشگاه ها، بسیار مشهور است و خودتان هم اطلاع دارید که اعتقادی به ساخت پالایشگاه ها وجود نداشت، اما در همین دوره کوتاه فاز 2 پالایشگاه آبادان پیشرفت چشمگیری داشت و به بهره برداری رسید و فاز 3 آن هم در حال اجراست. همچنین وزارت نفت پتروپالایشگاه های جدید را کلید زده است، به طور مثال در مورد پتروپالایشگاه شهید سلیمانی 20 درصد سهامدار هستیم و از توان هلدینگ ها و مشارکت بانک ها نیز به منظور جلوگیری از خام فروشی نفت استفاده شده است. هر اندازه بتوان از صادرات نفت خام، میعانات گازی و گاز طبیعی جلوگیری کرد، انجام می دهیم که بتوان این محصولات را به ارزش افزوده تبدیل کرد. این اقدامات درآمد بیشتر، اشتغال زایی، جلوگیری از خام فروشی، اقتصاد مقاومتی و از همه مهم تحریم ناپذیر بودن را به دنبال خواهد داشت. امروز صادرات نفت خام به دلیل تحریم با مشکلات بسیاری مواجه است، اما فرآورده های نفتی به لحاظ تقاضا در دنیا تحریم ناپذیر است. در افتتاح فاز 2 پالایشگاه آبادان اعلام کردم که بهره برداری از آن تا چه میزان با بازگشت سرمایه، مباحث درآمدی و سود اقتصادی همراه خواهد بود.
 
مشوق های جدید و جذاب برای احداث پتروپالایشگاه ها
 
درباره قانون تنفس خوراک برای پتروپالایشگاه ها چه برنامه ای دارید؟
متأسفانه بی توجهی به این قانون انگیزه ای برای سرمایه گذار ایجاد نمی کرد که در این راستا اصلاحاتی در آیین نامه آن در دولت کنونی صورت گرفت و از سران سه قوه مجوزهایی نیز دریافت کردیم که تنفس خوراک تنها منحصر به دوران بهره برداری نباشد، بلکه در دوران ساخت نیز سرمایه گذار بتواند از تنفس خوراک استفاده کند. پیرو این مسئله جلسات متعددی با سرمایه گذاران برگزار شد، یعنی نه تنها پالایشگاه ها و پتروپالایشگاه های جدید دنبال شد بلکه در پالایشگاه های قدیمی نیز بحث کیفی سازی فرآورده و محیط زیست مورد توجه ویژه قرار گرفت. خوشبختانه در اولین مورد پروژه کیفی سازی پالایشگاه اصفهان آماده بهره برداری است که 15 میلیون گازوئیل یورو 5 تولید می کند. کیفی سازی پالایشگاه های فعلی که در حال تولید هستند در دستور کار است.
 
این یکی از وظایف وزارت نفت در قانون هوای پاک است که در این راستا سه پالایشگاه شازند، ستاره خلیج فارس و پالایشگاه اصفهان فرآورده های با کیفیت یورو 4 و 5 تولید می کنند و کیفی سازی مابقی پالایشگاه ها در شهرهای دیگر شروع شده است. کیفی سازی محصولات پالایشگاه ها در تبریز، تهران و شیراز در این دولت به مرحله بهره برداری می رسد. سطح تولید مازوت در پالایشگاه ها پایین آمده و تولید سولفور یا مازوت بدون سولفور در پالایشگاه ها و بالا بردن استانداردها مدنظر است. امروز تمام بنزین و گازوئیل تولیدی در پالایشگاه ها با استاندارد یورو است و به سمت استاندارد یورو 5 حرکت می کنیم. بنزین یا گازوئیل تولیدشده در پالایشگاه شازند و ستاره خلیج فارس دارای استاندارد یورو 5 است، پس کیفی سازی پالایشگاه ها جزو بحث های مغفول در قانون هوای پاک بود که به جد آن را دنبال می کنیم.
 
ناعدالتی گازرسانی
 
یکی از مهم ترین موضوعات ما بی عدالتی در ساحت های مختلف است، موضوع عدالت در گازرسانی هم مورد توجه دغدغه مندان است. برخی از استان های کشورمان همچون سیستان وبلوچستان از نعمت گاز لوله کشی محروم هستند، در این خصوص چه برنامه ای دارید؟
با گذشت بیش از 40 سال از انقلاب، هنوز بسیاری از شهرستان های سیستان وبلوچستان از نعمت گاز محروم هستند. ما گازرسانی در مناطق سردسیر، کم برخوردار و به ویژه مناطق استان سیستان وبلوچستان را به جد دنبال می کنیم و احداث خطوط انتقال گاز در حال اجراست.
 
هر اندازه بتوان گازرسانی در آن استان را سرعت بخشید به سرمایه گذاران در حوزه صنعت کمک می شود. در ادامه برنامه ها کاهش مصرف سوخت نفت سفید را شاهد خواهیم بود که می توان آن را صادر کرد و از طرفی با کاهش مصرف مازوت و نفت سفید به گازرسانی به نیروگاه ها و صنایع مواجه خواهیم بود. امروز به جرأت می توان اعلام کرد شاید یک تا دو نیروگاه باشند که هنوز به شبکه گاز وصل نشده اند و چابهار نیز به زودی به شبکه متصل می شود و این فرایند به فراهم شدن سوخت پاک برای نیروگاه ها کمک می کند. تا پایان این دولت به دنبال این هستیم گازرسانی در استان سیستان وبلوچستان را تکمیل کنیم و دولت به جد این مسئله را در دستور کار دارد.
 
علاوه بر این بحث صفر کردن تعرفه های گازی خانواده های تحت پوشش بهزیستی و کمیته امداد در سال گذشته و امسال پیگیری شد. پیرو سفرهای استانی رئیس جمهور، مقرر شد گاز کشی داخل منازل بخش خانگی خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی از سوی وزارت نفت انجام شود. در همین راستا لوله کشی داخل منازل را شرکت ملی گاز متقبل می شود، حتی موضوع گازرسانی به جزایر بزرگ کشور در خلیج فارس را هم داریم. به عنوان مثال بحث گازرسانی به کیش انجام شد که جدای از هتل ها و اماکن تفریحی، تأمین گاز برای نیروگاه کیش را شاهد بودیم. نیروگاه کیش از سوخت مازوت استفاده می کرد که خوشبختانه به شبکه گازرسانی کشور متصل شد.
 
چرا سوخت سی ان جی به رغم ارزان بودن و مقرون به صرفه بودن آن، آنچنان توسعه پیدا نمی کند؟
درباره جایگاه هایی موجود سی ان جی از سال ها پیش به این طرف توسعه چندانی صورت نگرفته است، اما به جد این مهم را دنبال می کنیم. دولت هر سرمایه گذاری که حاضر به سرمایه گذاری در استان سیستان وبلوچستان باشد و جایگاه سی ان جی بزند، امکانات و تجهیزات سی ان جی به صورت رایگان در اختیار او قرار می دهد. بیشترین مجوزها را برای احداث جایگاه سی ان جی در سیستان وبلوچستان برای جلوگیری از قاچاق، ایجاد انگیزه و تأمین سوخت پاک برای مردم صادر کردیم.
 
هزینه 450 میلیون دلاری نگهداری از میعانات گازی روی آب
 
یکی از زیرساخت های مورد نیاز برای غلبه بر تحریم های صادرات نفت، ناوگان انتقال نفت و نفتکش ها هستند. ایران هم در طول سال ها یکی از بزرگ ترین ناوگان های نفتکش دنیا را در اختیار داشته است. در بعضی گزارش های رسانه های خارجی هم به این مسئله اشاره شده است. الان وضعیت این ناوگان به چه شکل است؟
 
افزایش ظرفیت ناوگان صادراتی نفتکش از جمله اقدامات مهم وزارت نفت در دولت سیزدهم است. با وجود نگهداشت 78 میلیون میعانات گازی روی آب و خشکی، سالی 450 میلیون دلار هزینه نفتکش های دریایی برای نگهداری ذخایر شناور روی آب بود. با فروش این میعانات، این نفتکش ها آزاد شدند و برای حمل نفت و میعانات و صادرات مورد استفاده قرار گرفتند. نه تنها کشتی برای این مسئله خریداری نشد بلکه این نفتکش ها آزاد شدند و هزینه ها را کم کردیم و شرکت ملی نفت در زمینه خرید کشتی های جدید برای افزایش حمل ونقل ناوگان سرمایه گذاری کرد.
 
حدود 30 تا 40 درصد سهام شرکت ملی نفتکش متعلق به وزارت نفت و بخش عمده سهام این مجموعه هم در اختیار وزارت رفاه است و در این خصوص از تلاش های وزارت رفاه و شرکت ملی نفتکش و مدیران و کارکنان آن در حوزه حمل ونقل صادرات نفت، میعانات گازی و فرآورده های نفتی تشکر می کنیم.
 
بی توجهی به فارغ التحصیلان نفت
 
در گذشته بارها شاهد گلایه و تجمع فارغ التحصیلان حوزه نفت بودیم که به دلیل بی توجهی مسئولان حوزه نفت به نهادهای مختلف متوسل می شوند و نهایتاً نیز به جایی نمی رسد، در این خصوص چه برنامه ای دارید؟
بله متأسفانه یکی از چالش های ما استفاده نکردن از ظرفیت نیروهای متخصص جوان بود. در این باره اقدامات متنوعی انجام شد که بحث جذب فارغ التحصیلان الف دانشگاه نفت را به عنوان یکی از اقدامات مهم در دستور کار قرار دادیم. تعداد بسیاری از این فارغ التحصیلان قصد مهاجرت داشتند که خوشبختانه با مجوز اخذ شده، زمینه جذب آنها فراهم شد.
 
شناسایی نقاط برای پالایشگاه های فراسرزمینی
 
یکی از اقداماتی که بسیار مورد توجه قرار گرفت، موضوع پالایشگاه های فراسرزمینی بود. در مورد پالایشگاه های فراسرزمینی که می تواند بستری برای بازاریابی نیز قلمداد شود، چه وضعیتی داشتیم و الان چه برنامه ای برای این مهم وجود دارد؟
وضعیت قابل تعریفی که نداشتیم. در دولت سیزدهم وزارت نفت در حوزه انرژی به بحث پالایشگاه های فراسرزمینی ورود کرد و اقدامات عملیاتی خوبی انجام شده است. بازسازی، نوسازی و اورهال پالایشگاه ها را پی می گیریم. این پالایشگاه ها با خوراک نفت برای تولید محصولات به مدار برمی گردند. سال گذشته اولین اقدامات را در این زمینه آغاز کردیم و اولین پروژه به نتیجه رسید. نقاط دیگری نیز که چنین پتانسیلی دارند شناسایی شدند و اورهال و افزایش ظرفیت آنها در دستور کار قرار گرفت به این شرط که نفت ایران در آن مجموعه ها فرآوری شود.
 
تعریف پروژه های مسئولیت اجتماعی در مناطق نفت خیز و گازخیز
 
رویکردی با عنوان مسئولیت اجتماعی مطرح است که بر اساس آن، واحدهای پولساز به همان منطقه ای که در آن قرار دارند، توجه و در طرح های عام المنفعه شرکت می کنند تا حداقل بخشی از خسارتی را که وارد می کنند، جبران کنند، این رویکرد چه وضعیتی داشت و دارد؟
توجه به حوزه مسئولیت های اجتماعی در وزارت نفت مغفول مانده و مورد اعتراض نمایندگان مجلس و مردم بود. با وجود فعال بودن شرکت ها در مناطق نفت خیز و گازخیز و ایجاد آلایندگی و محدودیت برای مردم، این پروژه ها بهره چندانی برای مردم منطقه نداشتند. در این راستا پروژه های خوبی در مناطق گازخیز و نفت خیز تعریف شده است که از نتایج آن تکمیل و تجهیز بیمارستان، پروژه های بزرگ آب رسانی، برق رسانی، احداث راه، مدرسه، اماکن ورزشی، کمک های فرهنگی و امثال آنها بوده است. حدود 16 تا 17 همت برآورد هزینه پروژه های عام المنفعه و کمک های مسئولیت های اجتماعی در سفرهای استانی بوده است که وزارت نفت متقبل شده و خوشبختانه با پیشرفت های خوبی همراه است و ساختار خوبی نیز در این وزارتخانه برای آن دیده شده است تا پروژه ها به صورت کامل تکمیل شود.
 
تلاش برای استفاده از روابط با روسیه - قطر و ترکمنستان
 
باتوجه به اینکه ایران ظرفیت مناسبی برای تجارت گاز در منطقه دارد ولی زیاد به این مهم توجه نشده است. چه برنامه ای در این خصوص دارید؟
سهم تجارت ایران در حوزه گاز در منطقه کمتر از 2 درصد است و این یکی از چالش های ما به شمار می رود که متأسفانه ورود جدی به آن نبوده است. ایران دارنده دومین ذخایر گازی در دنیاست. بحث ما واردات، صادرات، ترانزیت و سوآپ و تجارت گاز است که در این زمینه دستاوردهای خوبی به ویژه با کشورهای همسایه و دور را شاهد بودیم، تفاهم نامه های خوبی نیز قرار است به قرارداد تبدیل شود. از طرفی ایران در منطقه ای قرار گرفته است که غول های گازی از جمله ترکمنستان و قطر همسایه آن هستند. یکی از دلایل ظرفیت ایران برای تبدیل شدن به هاب گازی منطقه به لحاظ نزدیکی با کشورهای همسایه و موقعیت جغرافیایی و دارا بودن مخازن و زیرساخت خوب است. به دنبال این هستیم از روابط با کشورهای روسیه، قطر و ترکمنستان استفاده کنیم و سهم خود را از تجارت گاز افزایش دهیم.
 
هیچ میدان نفتی و گازی مشترک بلاتکلیف نیست
 
غالباً درباره اهمیت توجه به میدان های مشترک نفت و گاز صحبت می شود، اما در عمل شاهد کوتاهی هایی هستیم، وضعیت این مهم در دولت گذشته و فعلی چگونه است؟
عقب ماندگی هایی داریم که باید جبران شود. توسعه میادین مشترک جزو اولویت های کاری وزارت نفت بوده است و به جرأت می توان اذعان داشت هیچ میدان نفتی و گازی مشترکی بلاتکلیف نیست. در این دولت با کشورهای دارای میادین مشترک نفتی یا گازی وارد مذاکره شدیم، به طوری که تفاهم نامه ها و اسناد خوبی به امضای طرفین رسید تا این میادین به صورت یکپارچه به صورت تخصصی توسعه پیدا کنند. در این خصوص با عمان (میدان هنگام) و در سفر اخیر با عراق قراردادی به امضای طرفین رسید و در مذاکره با عربستان نیز این مهم در دستور کار قرار دارد.
 
تعداد سازندگان از تعداد تأمین کنندگان طرف قرارداد با نفت بیشتر شد
 
در حالت عادی کشورها در تلاش هستند از دانش بومی خود برای رفع نیازهای صنعتی و اقتصادی بهره ببرند. ایران که با محدودیت های بین المللی مواجه است، باید با برنامه محکمی در این خصوص گام بردارد و شرکت های دانش بنیان ظرفیت نقش آفرینی در این حوزه را دارند، آیا وزارت نفت تاکنون توجه جدی به شرکت های دانش بنیان داشته است و چه برنامه ای دارد؟
استفاده از ظرفیت شرکت های دانش بنیان و کالاهای ساخت داخل از برنامه های اولویت دار ماست. امسال برای اولین بار در بیست وهفتمین دوره نمایشگاه صنعت نفت، گاز و پتروشیمی با افتخار اعلام کردیم که تعداد شرکت های تولیدکننده و سازنده توانمند در لیست بلند وزارت نفت بیش از شرکت های تأمین کننده بود. این خبر باعث شد نسبت به استفاده از ظرفیت شرکت های دانش بنیان و سازنده های داخلی امیدواری زیادی ایجاد شود. بازدید از غرفه های نمایشگاه نشان از رضایت غرفه داران داشت و امروز اعلام می کنیم آنها نباید نگاهشان تنها به تأمین نیازهای صنعت نفت داخل ایران باشد و همه باید صادرکننده شوند. اولویت نخست، تأمین بازار ایران است، اما پس از آن باید نگاه به صادرات باشد و بازارهای منطقه را در اختیار بگیریم.
 
امروز تعداد شرکت های دانش بنیان فعال در صنعت نفت از 150 شرکت به 550 شرکت رسیده است و از ظرفیت همین شرکت های دانش بنیان برای افزایش تولید نفت در چاه های کم بازده استفاده می شود. بیش از 700 حلقه چاه تولیدی کم بازده در کشور داریم و امروز برای بعضی از این چاه ها با شرکت های دانش بنیان قرارداد بسته ایم تا از روش های فناورانه آنها برای افزایش ظرفیت این چاه ها استفاده شود. با این اقدامات فناورانه در چاه ها ظرفیت تولید چاه افزایش می یابد. خوشبختانه قراردادهای خوبی هم منعقد شده است، همچنین سال گذشته 150 قلم کالای وارداتی در بحث کالاهای نیازهای صنعت نفت بومی سازی و از واردات آن به کشور جلوگیری شد.
 
چرا سوخت سی ان جی به رغم ارزان و مقرون به صرفه بودن آن، آن چنان توسعه نمی یابد؟
شش سال پیش درباره همان تعداد جایگاه های موجود، توسعه ای صورت نگرفت، اما به جد این مهم را دنبال می کنیم. دولت هر سرمایه گذاری که حاضر به سرمایه گذاری در استان سیستان باشد و جایگاه سی ان جی را بزند، امکانات و تجهیزات سی ان جی به صورت رایگان در اختیارش قرار می دهد. بالاترین مجوزها برای احداث جایگاه سی ان جی در سیستان وبلوچستان برای جلوگیری از قاچاق، ایجاد انگیزه و تأمین سوخت پاک برای مردم است.
 
مبنای پژوهش و سیاستگذاری وزارت نفت با توجه به اینکه این حوزه سنگین، سخت و پیچیده است، چیست؟
این صنعت از قدمت بالغ بر 114 سال و وجود متخصصان خبره در این حوزه برخوردار است که بعضی از آنها شاید در دنیا بی نظیر هستند. اهداف مختلفی نیز در این صنعت تعریف شده که از جمله آن می توان به افزایش ضریب بازده مخازن نفتی اشاره کرد که در این راستا روش های مختلفی در دنیا استفاده شده و اتفاقات خوبی نیز در خصوص اضافه برداشت از مخازن نفت و گاز رقم خورده است. ما دارای 500 میلیارد بشکه نفت درجا هستیم، اگر درصد بازیافت نفت از 25 به 26 برسد یعنی یک درصد ببینید چه میزان به نفت قابل برداشت کشور اضافه می شود.
یا در ارتباط با بحث های بهینه سازی باید روش های جدید و قابل اتکایی را در راستای کاهش مصرف سوخت تعریف کنیم که در این زمینه بیشتر از شرکت های دانش بنیان ایده دریافت می کنیم یا در خصوص فشار افزایی میدان پارس جنوبی ایده های خوبی توسط شرکت های توانمند داخلی در حال انجام است یا در ارتباط با تأمین بعضی از تجهیزات و قطعات مورد نیاز صنعت نفت که بعضاً واقعاً های تک هستند از ظرفیت فناوران داخلی استفاده می کنند، مانند ساخت کلد باکس برای تأسیسات مجتمع های ال ان جی که توسط یکی از شرکت های دانش بنیان در حال رقم خوردن است و اتفاق بسیار ویژه ای محسوب می شود.
 
درمجموع برای تولید ثروت از علم در تلاش هستیم. شاید تولید نفت نروژ بیشتر از ایران نباشد، اما تولید علم صادرشده آن بیش از تولید نفت آن است. با تلاش همکاران در معاونت فنی و بخش پژوهشی پژوهشگاه صنعت نفت و دانشگاه صنعت نفت، ارتباط خوبی با دانشگاه ها تعریف کردیم. مثلاً در خصوص یافتن راه حل برای مشکلات میدانی با دانشگاه قرارداد منعقد شده است، یعنی در حقیقت سراغ رویکرد مسئله محوری رفته ایم که دانشگاه را برای حل یک مسئله و مشکل مشخص درگیر می کند. تصور می کنم این رویکرد مسئله محوری و این فرآیند درست است، چراکه با این رویکرد تبادل اطلاعات مهندس صنعت، نخبه دانشگاهی و شرکت فناورانه شکل می گیرد. در دنیا هم کمپانی های معروف در دانشگاه ها دارای دفتر هستند و از پژوهشگاه ها، نخبگان و استادان دانشگاهی استفاده و به حل معضل صنعت کمک می کنند.
 
بفرمایید چرا تعرفه قبوض گاز بالاست؟
با وجود بحث اصلاح قیمت ها با هدف بهینه سازی باید گفت در الگوی درست مصرف قبوض گاز بالا نیست. امسال با تعرفه های تزاه، هر کس در همین سقف الگوی مصرف گاز باشد مانند برق هیچ گونه افزایش قیمتی نخواهد داشت و مشمول پاداش نیز می شود. از یکم فروردین 1402 نیز اصلاح جدید تعرفه های گاز انجام شده است و هرکس که مصرف انرژی را کاهش دهد و در دامنه الگوی مصرف قرار گیرد، مشمول پاداش صرفه جویی می شود.
 
ورود نفت به کانال 3 میلیون بشکه
 
آقای اوجی، به چالش های وزارت نفت در ایام جابه جایی دولت اشاره کردید، حال باتوجه به سپری شدن 22 ماه از عمر دولت سیزدهم بفرمایید چه اقدام های شده است؟
سرمایه گذاری خوبی در تولید نفت و گاز کردیم و ظرفیت تولید گاز و نفت افزایش پیدا کرد. 40 میلیون مترمکعب به تولید گاز در سال 1401 افزوده شد و ان شاءالله تا پایان سال هم 40 میلیون مترمکعب به ظرفیت تولید گاز اضافه خواهد شد. تولید نفت به لحاظ عملکردی وارد کانال 3 میلیون بشکه شده، اما ظرفیت تولید ما بیش از 3 میلیون و 800 هزار بشکه است. سال گذشته حدود 700 تا 800 میلیون دلار بابت افزایش ظرفیت تولید نفت سرمایه گذاری کردیم، البته پتانسیل تولید نفت ایران بیش از 3 میلیون و 800 هزار بشکه است ولی با توجه به محدودیت ها امروز تولید نفت بالاتر از 3 میلیون تن بشکه رقم خورده است.
 
افزایش درآمدهای ارزی با دیپلماسی فعال انرژی
 
در حوزه دیپلماسی انرژی با کشورهایی نظیر ترکمنستان و پاکستان با چالش هایی مواجه بودیم، امروز دلیل افزایش صادرات نفت بخشی به بازارسازی، فعال شدن بازارهای جدید، استفاده از ظرفیت های جدید، تنوع در قراردادها و پذیرفتن ریسک ها بازمی گردد که در نتیجه، افزایش درآمدهای ارزی را نیز به دنبال داشته است. وزارت نفت به تکالیف خود در بودجه عمل کرده است. آغاز دولت حدود 450 همت کسری بودجه مربوط به وزارت نفت و تکالیف مربوط به آن وجود داشت که در 6 ماهه روی کار آمدن دولت مردمی با افزایش فروش نفت در کنار افزایش قیمت ها به این تکالیف بودجه ای عمل شد. در بودجه 1401 نیز بخش اعظم تکالیف وزارت نفت به گواه بانک مرکزی و گزارش سازمان برنامه انجام شد.
 
ورود به زنجیره ارزش مازوت برای نخستین بار
 
در ارتباط با نگاه این دولت در خصوص محیط زیست باید گفت، کلنگ هیچ پروژه ای تا اخذ نشدن مجوزهای زیست محیطی بر زمین زده نشد. خیلی از پروژه ها در راستای اهداف محیط زیستی از قبیل جمع آوری گازهای مشعل و کیفی سازی سوخت پالایشگاه های آبادان، تبریز و شیراز برای رساندن کیفیت سوخت آنها به استاندارد یورو 5 پیگیری شد. همچنین برای اولین بار به زنجیره سوخت مازوت ورود کردیم، به طوری که از پالایشگاه نفت بندرعباس آغاز کردیم و با یک سرمایه گذار نیز صحبت شد تا تولید نفت کوره به پایین ترین میزان برسد و خود نفت کوره تولیدی نیز در زنجیره ارزش افزوده قرار گیرد. این برای اولین بار است که کشور در این بخش ورود کرده است.
 
آغاز احداث خط لوله فرآورده بندرعباس- جنوب کرمان علاوه بر این، گازرسانی به تمامی نیروگاه ها به طور جد پیگیری می شود. هم زمان همان طور که اشاره کردم، بحث خط لوله های فرآورده های نفتی برای مناطقی که دارای ذخایر پایین است و در زمستان در تأمین سوخت با تانکر با مشکل مواجه هستیم، دنبال می شود. عمده ظرفیت پالایشی کشور در بندرعباس استان هرمزگان است، فرض کنید در این قطب پالایشی حدود 50 درصد تولید بنزین، گازوئیل، نفت سفید و مازوت تولید می شود. حال اگر بدون خط لوله و توسط تانکرها در جاده ها این میزان سوخت به خراسان حمل شود چه میزان مرگ ومیر و تصادفات را در جاده ها شاهد خواهیم بود؟ خوشبختانه در این راستا احداث خط لوله فرآورده را آغاز کردیم و از بندرعباس به جنوب کرمان تا دو ماه آینده به بهره برداری می رسد تا انتهای آن به خراسان برسد. پروژه خط لوله گوره - جاسک که نیمه تمام افتتاح شده بود و قابل استفاده نبود هم تکمیل شد و تمامی چالش ها و نواقص آن برطرف شد و آماده بهره برداری کامل است.
 
امضای قراردادهای سرمایه گذاری و صادرات گاز
 
در حوزه سرمایه گذاری خارجی نیز با سرمایه گذاران و شرکت های بزرگ کشورهای همسو مذاکره شد که در بحث گاز و توسعه میادین به انعقاد قرار انجامید. در بخش پایین دستی، پتروشیمی ها، پالایشگاه ها، ایستگاه های تقویت فشار و خطوط انتقال و دیگر موارد نیز در قالب تفاهم نامه مذاکره می شود. در ارتباط با بحث صادرات گاز هم تفاهم های خوبی انجام شد و اتفاقات خوبی با کشورهای منطقه در حال پیگیری است. جمهوری اسلامی ایران باید هاب گازی منطقه شود، چراکه از زیرساخت، ظرفیت و خطوط انتقال گاز و شبکه بی نظیری در دنیا برخوردار است. ایران دارای دومین ذخایر گازی در دنیاست و با کشورهایی نظیر قطر، ترکمنستان و روسیه دارای روابط خوبی است. تلاش می کنیم با تمرکز بر خود منطقه عسلویه هاب گازی و اتفاق خوبی برای کشور رقم بخورد.
 
مثلاً در ارتباط با قرارداد پاکستان زمانی که بنده در شرکت ملی گاز بودم، قرارداد را خودم امضا کردم. قرار بود سال های 1395- 1394 به این خط تزریق گاز انجام شود و عملیات شکل گیرد، اما متأسفانه نگاه دولت قبلی به این مسئله جدی نبود و از طرف دولت پاکستان و ایران پروژه را متوقف کردند. شاید تا مرز پاکستان 40، 30 متر خط بیشتر نیاز نبود. اکنون در این زمینه مذاکراتی آغاز شده و قرارداد پابرجاست و امیدواریم و تلاش می کنیم اتفاقات خوبی رقم بخورد و بحث صادرات در قالب قرارداد انجام شود.
 
آغاز 2 پروژه کلیدی ذخیره سازی انرژی
 
دو پروژه کلیدی، یک مورد سمت شمال شرق کشور، یعنی میدان خانگیران و مخزن شوریجه و دیگری سراجه قم سریع به منظور ذخیره سازی گاز آغاز شده است. سیر مطالعاتی دو پروژه دیگر نیز در این حوزه در حال انجام است. برای اجرای پروژه ذخیره سازی گاز باید میدان هایی استفاده شوند که پیش تر هیدروکربن آنها تخلیه شده یا گنبدهای نمکی یا بعضی سازندهای زیرزمینی که امکان ذخیره سازی در آنها وجود دارد. فارغ از بحث ذخیره سازی برای میادین تحت الارضی، در زمینه سطح الارض نیز کار مهمی انجام شده است. در این رابطه در شیوه نامه ای به صنایع اعلام شد صنایع و نیروگاه ها اگر خودشان سرمایه گذاری کنند و این مخازن سطح الارض (مخازن سی ان جی، مخازن اس ان جی یا ال ان جی یا ال پی جی) را کنار تأسیسات بنا کنند، ما در وزارت نفت تا شهریورماه موظف هستیم که مخازن را پر کنیم، زیرا دو ماه زمستان مجبور به کاهش تحویل گاز هستیم. گرچه سوخت مایع را هم برای آنها ذخیره می کنیم، اما ذخایر سطح الارض را هم اگر ایجاد کنند، ما آنها را پر خواهیم کرد.
 
با وزیر صنعت هم توافق های خیلی خوبی داشتیم، حتی امتیازاتی نیز قائل شدیم. درواقع هر صنعتی یک بار چهار، پنج تانکر ذخیره ال پی جی، اس ان جی و مینی ال ان جی ایجاد کند، سرمایه گذاری کوتاه مدت انجام می دهد و یک عمر از مزایای آن بهره مند می شود. این را هم با نرخ پایین گاز به آنها تحویل می دهیم. تا پایان شهریورماه، همان طور که سوخت مایع این مخازن را در کارخانه های سیمان یا دیگر صنایع تحویل می دهیم و پلمب می کنیم، برای آنها گاز طبیعی نیز ذخیره می شود.
 
حدود 160 میلیارد دلار پروژه تعریف شده که باید سرمایه گذاری نسبت به آن در بخش بالادست و پایین دست صورت گیرد. توسعه میادین نفتی و گازی جدید و احداث پتروپالایشگاه ها آغاز شده است. بحث خطوط لوله و ایستگاه های تقویت فشار و ذخیره سازی به توسعه نیاز دارد. درست است که بحث حاکمیتی، رگولاتوری و نظارت مطرح است، اما در کنار توسعه این صنعت باید نیروی انسانی تربیت شود.
 
قراردادهای شیرین برای سرمایه گذاران داخلی و خارجی
 
در بحث قراردادها نیز تجدیدنظری صورت گرفت، به طوری که قراردادها برای سرمایه گذاران داخلی و خارجی جذاب شدند. حدود 100 میلیارد دلار قرارداد و تفاهم نامه با شرکت های داخلی و خارجی بستیم. سال گذشته حدود 5.5 میلیارد دلار فقط قرارداد خارجی در حوزه های مختلف بالادستی و پایین دستی داشتیم. از سوی دیگر از توان هلدینگ های داخلی استفاده کردیم و مشارکت بانک ها نیز به کار گرفته شد، مانند میدان آزادگان که از مشارکت بانک و هلدینگ با هم برخوردار هستیم. با پیشرفت این پروژه ها خود مردم مستقیماً در پروژه ها سهامدار می شوند. پروژه «ایران ال ان جی» از پروژه های نیمه کاره محسوب می شود که با ارزش 2.5 میلیارد دلار سرمایه گذاری و حدود هفت سال نیمه کاره رها شده بود و تجهیزات آن در حال مستهلک شدن بودند. خوشبختانه مخازن این پروژه نهایی شد و نیروگاه آن به بهره برداری رسید و واحد شیرین سازی آن توسط پیمانکاران مختلف در حال انجام است. در بحث تولید ال ان جی نیز اقداماتی انجام شده است و در تلاش هستیم این پروژه در همین دولت بنا به تأکید مقام معظم رهبری رقم بخورد و تعیین تکلیف شود.
۳۰ خرداد ۱۴۰۲
کد خبر : ۲,۰۱۷

نظرات بینندگان

برای نظر دادن ابتدا باید به سیستم وارد شوید. برای ورود به سیستم روی کلید زیر کلیک کنید.